Przytułek Lachmanna – cząstka Andaluzji w Grudziądzu

Wybudowany w 1873 roku - choć na jego fasadzie widnieje zupełnie inna data. Poznajcie z nami dzieje budynku mieszczącego Urząd Stanu Cywilnego w Grudziądzu.

Zapraszamy!

Przenieśmy się na moment do Andaluzji, krainy leżącej w słonecznej Hiszpanii. To ojczyzna zarówno tańca flamenco jak i niezwykłego stylu w architekturze. Znawcy tematu nazywają go mauretańskim, a jego XIX – wieczną odmianę, neomauretańskim. To właśnie architektura łączy bajkowe pałace Andaluzji z bohaterem naszej opowieści. Zacznijmy od samego początku. 

Pod koniec XVIII wieku...

narodziła się we Francji idea zwana „ARCHIITECTURE PALANTE” – architektura mówiąca. Na czym polegała?

Przede wszystkim na tym, by styl budowli wskazywał na jej funkcję. I tak kościoły najczęściej budowano w stylu neogotyckim, dla cerkwi z kolei przeznaczony był styl bizantyjski.

Nowe rozwiązania nie ominęły też żydowskich domów modlitwy – synagog. Dla nich utworzono styl neomauretański, który miał symbolizować złoty wiek Żydów, gdy ci nieskrępowanie mogli rozwijać swoją kulturę i cieszyć się wolnością pod rządami arabskich Maurów w Hiszpanii. Miały przypominać także starożytne domy modlitwy z Palestyny i Bliskiego Wschodu.

W takim też stylu wybudowano w 1873 roku budynek, który przeznaczono na Żydowski Zakład dla Sierot. Ozdobiono go ośmiokątnymi wieżyczkami i terakotowymi kaflami z ciekawym ornamentem.

Kto był fundatorem tego okazałego gmachu?

Był nim grudziądzki przedsiębiorca Casper Lachmann, który zamieszkiwał przy dzisiejszej ulicy Pańskiej 4.
Wróćmy na moment do architektury i skierujmy swój wzrok na datę umieszczoną nad głównym wejściem do budynku.

Co jest tam napisane?

„ERBAUT 5633” – wybudowany 5633.

Jak to wybudowany w 5633 roku?

Przecież mamy dopiero rok 2023. Czy budowniczowie się pomylili? Co oznacza ta data?

To rok 1873, lecz zapisany w systemie kalendarza żydowskiego.

Dzięki temu, że tablica z datą budowy zasłonięta była inną tablicą, nie uległa w czasie okupacji zniszczeniu przez Niemców.

Widzicie wysokie okna i przepiękne witraże?

Świetnie! Znalazły się one w budynku dlatego, że oprócz sierocińca znajdowała się tam również synagoga pomocnicza. Sam Zakład przeznaczony był dla sierot z całych Prus Zachodnich (to prowincja, do której Grudziądz należał w czasie zaborów).

Ile dzieci zamieszkiwało budynek?

W 1905 roku były to 24 dzieci, w 1911 było ich 33. W 1921 roku Zakład przeniesiony zostaje do Gdańska. W dwa lata później budynek staje się własnością miasta Grudziądza pełniąc funkcję tzw. Ratusza II. Dzisiaj oprócz Urzędu Stanu Cywilnego w budynku znajduje się siedziba Wydziału Uprawnień Komunikacyjnych, Biuro Działalności Gospodarczej oraz Miejski Rzecznik Konsumentów.

Pora na odrobinę danych statystycznych!

W gmachu przy ul. Mickiewicza każdego miesiąca wnioski o wydanie dowodu osobistego składa ok. 1200 grudziądzan.

Około 700 chce zarejestrować auto. Melduje się tam ok. 900 mieszkańców, wymeldowuje ok. 300.  Zgłaszanych urodzeń jest ok. 110, a zgonów ok. 130. Na ślubnym kobiercu staje tutaj każdego roku ok. 500 małżeństw, a ok. 50 par odbiera tam medale „Za długoletnie pozycie małżeńskie”.

W holu budynku w 2018 roku z inicjatywy uczniów II Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego, odsłonięto tablicę upamiętniającą żyjącą na terenie Grudziądza społeczność żydowską. Jest to jedyny zachowany zabytek w Grudziądzu będący przedstawicielem architektury judaistycznej i cząstka Andaluzji w samym centrum naszego miasta.

-------------------------------------------------------------------
REDAKTOR zakładki Czas Zwiedzania
PATRYK KRYGIER
Dzięki Patrykowi przeszłość naszego miasta nabiera zupełnie nowej perspektywy i zachęca do zwiedzania naszego ZABYTKOWA.

Dziękujemy za przeczytanie artykułu
------------------------------------------------------------------
ŹRÓDŁO:

M. Mellerowska, Żydzi w Grudziądzu. Ludzie. Dzieje. Miejsca., 2022
www.grudziadz365.pl
www.rp.pl
www.sklep.architekci.pl
www.pomorska.pl